Nazywam się Elellanar Whitmore i to jest historia o tym, jak odrzuciło mnie społeczeństwo, a znalazłam miłość tak potężną, że zmieniła ona samą historię.
Wirginia, 1856. Miałem 22 lata i uważałem, że to towar wadliwy. Moje nogi były bezużyteczne od ósmego roku życia. Wypadek podczas jazdy konnej zmiażdżył mi kręgosłup i uwięził mnie w tym mahoniowym wózku inwalidzkim, który zamówił mój ojciec.
Ale oto, czego nikt nie rozumiał. To nie wózek inwalidzki uczynił mnie niezdolną do małżeństwa. To, co on reprezentował. Ciężar. Kobietę, która nie mogła być z mężem na przyjęciach. Osobę, która, przypuszczalnie, nie mogła mieć dzieci, nie potrafiła prowadzić domu, nie potrafiła wypełniać żadnych obowiązków, jakich oczekuje się od żony z Południa.
Dwanaście oświadczyn zaaranżowanych przez mojego ojca. Dwanaście odrzuceń, każde brutalniejsze od poprzedniego.
„Ona nie może iść do ołtarza”. „Moje dzieci potrzebują matki, która by je goniła”. „Jaki sens, skoro nie może mieć dzieci?” Ta ostatnia plotka, całkowicie fałszywa, rozprzestrzeniła się lotem błyskawicy po społeczeństwie Wirginii. Lekarz zaczął spekulować na temat mojej płodności, nawet mnie nie badając. Nagle nie byłam tylko niepełnosprawna. Byłam ułomna pod każdym względem, który miał znaczenie dla Ameryki w 1856 roku.
Kiedy William Foster, gruby, pijany pięćdziesięciolatek, odrzucił mnie, mimo że mój ojciec zaproponował mi jedną trzecią rocznych zysków z naszego majątku, znałem prawdę. Umrę w samotności.
Ale mój ojciec miał inne plany. Plany tak radykalne, tak szokujące, tak całkowicie odbiegające od wszelkich norm społecznych, że kiedy mi o nich powiedział, byłem pewien, że źle zrozumiałem.
„Powierzam cię Jozjaszowi” – powiedział. „Kowalowi. On zostanie twoim mężem”.
Wpatrywałem się w mojego ojca, pułkownika Richarda Whitmore'a, właściciela 5000 akrów ziemi i 200 niewolników, pewien, że stracił rozum.
„Josiahu” – wyszeptałem. „Ojcze, Josiahu jest zniewolony”.
„Tak, wiem dokładnie, co robię.”
Nie wiedziałam, nikt nie mógł przewidzieć, że to desperackie rozwiązanie przerodzi się w największą historię miłosną, jakiej kiedykolwiek doświadczę.
Najpierw opowiem wam o Josiahu. Nazywali go brutalem. Miał siedem stóp i dziesięć cali wzrostu, a może nawet mniej niż cal. 136 kilogramów czystej muskulatury, owoc lat spędzonych w kuźni. Ręce zdolne do zginania żelaznych prętów. Twarz, która sprawiała, że nawet najwięksi mężczyźni cofali się, gdy wchodził do pokoju. Wszyscy się go bali. Zarówno niewolnicy, jak i wolni trzymali się od niego z daleka. Biali goście naszej plantacji gapili się na niego i szeptali: „Widzieliście, jaki jest wielki? Whitmore stworzył potwora w kuźni”.
Ale oto, czego nikt nie wiedział. Oto, czego ja miałem się dowiedzieć. Josiah był najżyczliwszym człowiekiem, jakiego kiedykolwiek spotkałem.
Ojciec wezwał mnie do swojego gabinetu w marcu 1856 roku, miesiąc po odmowie Fostera. Miesiąc po tym, jak przestałem wierzyć, że kiedykolwiek zmienię się sam.
„Żaden biały mężczyzna cię nie poślubi” – powiedziała bez ogródek. „Taka jest rzeczywistość. Ale potrzebujesz ochrony. Kiedy umrę, ten spadek przypadnie twojemu kuzynowi Robertowi. Sprzeda wszystko, da ci grosze i pozostawi cię u boku dalekich krewnych, którzy cię nie chcą”.
„W takim razie zostaw mi majątek” – powiedziałem, choć wiedziałem, że to niemożliwe.
„Prawo stanu Wirginia na to nie pozwala. Kobiety nie mogą dziedziczyć samodzielnie, a już na pewno nie…” Wskazał na mój wózek inwalidzki, nie mogąc dokończyć zdania. „Więc co pan sugeruje?”
„Josiah jest najsilniejszym mężczyzną w tej posiadłości. Jest inteligentny. Tak, wiem, że czyta po kryjomu. Nie bądź taka zaskoczona. Jest zdrowy, zdolny i, z tego co słyszałam, życzliwy pomimo swojej postury. Nie opuści cię, bo ma prawny obowiązek zostać. Będzie cię chronił, zapewni ci byt i zaopiekuje się tobą”.
Logika była przerażająca i nieskazitelna.
„Zapytałaś go?” – nalegałam.
„Jeszcze nie. Chciałem ci powiedzieć wcześniej.”
„A co jeśli odmówię?”
W tym momencie twarz mojego ojca postarzała się o dziesięć lat. „Wtedy będę dalej szukał białego męża, oboje będziemy wiedzieć, że mi się nie uda, a ty spędzisz życie po mojej śmierci w pensjonatach, zależny od dobroci krewnych, którzy uważają cię za ciężar”.
Miał rację. Nienawidziłem tego, że miał rację.
„Czy mogę się z nim spotkać? Porozmawiaj z nim, zanim podejmiesz tę decyzję, dla dobra nas obu”.
„Jasne. Jutro.”
Następnego ranka przyprowadzili Josiaha do domu. Stałem przy oknie salonu, gdy usłyszałem ciężkie kroki w holu. Drzwi się otworzyły. Wszedł mój ojciec, a wtedy Josiah pochylił się – naprawdę się pochylił – żeby zmieścić się w drzwiach.
Boże, jaki on był ogromny. Sześć stóp i dziesięć cali muskułów i krągłości, ramiona ledwo dotykające jego ciała, dłonie naznaczone oparzeniami od kucia, które zdawały się kruszyć kamień. Twarz miał ogorzałą, zarośniętą, a oczy biegały po pokoju, nigdy nie zatrzymując się na mnie. Stał z lekko pochyloną głową, z rękami splecionymi, niczym niewolnik w domu białego człowieka.
Ten brutal był trafnym przezwiskiem. Wyglądał, jakby mógł zburzyć dom gołymi rękami. Ale wtedy mój ojciec się odezwał.
„Josiah, to moja córka, Elellaner.”
Wzrok Josiaha spoczął na mnie na pół sekundy, po czym wrócił na podłogę. „Tak, proszę pana”. Jego głos był zaskakująco miękki, głęboki, a jednocześnie miękki, niemal delikatny.
„Ellaner, wyjaśniłem sytuację Josiahowi. Zrozumiał, że będzie odpowiedzialny za twoją opiekę”.
Udało mi się przemówić, mimo że cała się trzęsłam. „Josiah, czy rozumiesz, co mój ojciec mi proponuje?”
Kolejne szybkie spojrzenie na mnie. „Tak, panienko. Będę twoim mężem, będę cię chronił, będę ci pomagał”.
"I zgodziłeś się na to?"
Wyglądał na zdezorientowanego, jakby myśl, że jej zgoda może mieć znaczenie, była mu obca. „Pułkownik powiedział, że powinienem, panienko”.
„Ale czy naprawdę tego chcesz?”
Pytanie go zaskoczyło. Jego oczy spotkały się z moimi. Ciemnobrązowe, zaskakująco łagodne jak na tak groźną twarz. „Ja… ja nie wiem, czego chcę, panienko. Jestem niewolnikiem. Zwykle to, czego chcę, nie ma znaczenia”.
Ta szczerość była jednocześnie brutalna i bezwzględna. Mój ojciec odchrząknął. „Może powinniście porozmawiać na osobności. Będę w gabinecie”.
Wyszedł, zamykając drzwi i zostawiając mnie samą z dwumetrowym niewolnikiem, który podobno był moim mężem. Żadne z nas nie odezwało się przez co najmniej kilka godzin.
„Chcesz usiąść?” – zapytałem w końcu, wskazując na krzesło przede mną.
Josiah spojrzał na delikatny mebel z haftowanymi poduszkami, a potem na jej imponującą sylwetkę. „Nie sądzę, żeby to krzesło mnie utrzymało, proszę pani”.
„Więc sofa.”
Usiadł ostrożnie na krawędzi. Nawet siedząc, górował nade mną. Jego dłonie spoczywały na kolanach, każdy palec przypominał małą maczugę, naznaczoną bliznami i odciskami.
„Boisz się mnie, panienko?”
„Powinienem?”
„Nie, proszę pani. Nigdy bym cię nie skrzywdził. Przysięgam.”
"Nazywają cię brutalem."
Skrzywił się. „Tak, proszę pani. Ze względu na mój rozmiar. Bo wyglądam przerażająco. Ale nie jestem brutalny. Nigdy nikogo nie skrzywdziłem. Nie celowo”.
„Ale mógłbyś, gdybyś chciał.”
„Mógłbym”. Spojrzał mi ponownie w oczy. „Ale nie zrobiłbym tego. Nie z tobą. Nie z nikim, kto na to nie zasługuje”.
Coś w jego oczach – smutek, rezygnacja, słodycz, która nie pasowała do jego wyglądu – sprawiło, że podjęłam decyzję.
„Josiah, chcę być z tobą szczery. Nie chcę tego bardziej niż ty prawdopodobnie. Mój ojciec jest zdesperowany. Nie nadaję się do małżeństwa. Uważa, że jesteś jedynym rozwiązaniem. Ale jeśli mamy to zrobić, muszę wiedzieć. Czy jesteś niebezpieczny?”
„Nie, proszę pani.”
"Czy jesteś okrutny?"
„Nie, proszę pani.”
"Czy chcesz mi zrobić krzywdę?"
Nigdy, panienko. Przysięgam na wszystko, co uważam za święte.
Jego szczerość była niezaprzeczalna. Naprawdę wierzył w to, co mówił.
„Mam jeszcze jedno pytanie. Czy potrafisz czytać?”
Pytanie go zaskoczyło. Na jego twarzy pojawił się błysk strachu. Czytanie było nielegalne dla niewolników w Wirginii. Ale po dłuższej chwili powiedział cicho: „Tak, proszę pani. Sam się nauczyłem. Wiem, że to zabronione, ale… nie mogłem się powstrzymać. Książki to bramy do miejsc, których nigdy nie odwiedzę”.
„Co czytasz?”
„Cokolwiek znajdę. Stare gazety, czasem książki, które pożyczam. Czytam powoli. Nie nauczyłem się dobrze, ale czytam.”
„Czytałeś kiedyś Szekspira?”
Jego oczy się rozszerzyły. „Tak, proszę pani. W bibliotece jest stary egzemplarz, którego nikt nie dotyka. Czytałem go wczoraj w nocy, kiedy wszyscy śpią”.
„Co gra?”
„Hamlet, Romeo i Julia, Burza”. Jego głos mimowolnie nabrał entuzjazmu. „Burza to mój ulubiony film. Prospero kontroluje wyspę za pomocą magii. Ariel tęskni za wolnością. Kaliban traktowany jak potwór, a jednak być może bardziej ludzki niż ktokolwiek inny”. Urwał gwałtownie. „Przepraszam panią. Za dużo gadam”.
„Nie” – odpowiedziałem z uśmiechem. Po raz pierwszy w tej dziwnej rozmowie szczerze się uśmiechnąłem. „Mów dalej. Opowiedz mi o Kalibanie”.
I stało się coś niezwykłego. Josiah, olbrzymi niewolnik znany jako Brutal, zaczął dyskutować o Szekspirze z inteligencją, która zaimponowałaby profesorom uniwersyteckim.
Kaliban jest nazywany potworem, ale Szekspir pokazuje nam, że został zniewolony, jego wyspa skradziona, a magia jego matki zignorowana. Prospero nazywa go dzikusem, ale Prospero przybył na wyspę i rości sobie prawo własności do wszystkiego, łącznie z samym Kalibanem. Kim więc jest prawdziwy potwór?
Czy uważasz, że Caliban jest postacią, z którą możesz się utożsamić?
„Widzę Calibana jako człowieka, traktowanego jako coś gorszego, ale wciąż człowieka”. Jego głos ucichł. „Jak… jak niewolnicy”.
"Skończyłem."
„Tak, proszę pani.”
Rozmawialiśmy dwie godziny o Szekspirze, książkach, filozofii i ideach. Josiah był samoukiem; jego wiedza była fragmentaryczna, ale umysł bystry, a pragnienie wiedzy widoczne. I w miarę jak rozmawialiśmy, mój strach topniał.
Ten człowiek nie był brutalem. Był inteligentny, życzliwy, rozważny, uwięziony w ciele, które społeczeństwo postrzegało i widziało jedynie jako potwora.
„Josiah” – powiedziałem w końcu – „jeśli to zrobimy, chcę, żebyś coś wiedział. Nie uważam cię za brutala. Nie uważam cię za potwora. Uważam, że jesteś osobą utkniętą w beznadziejnej sytuacji, tak jak ja”.
Jej oczy nagle napełniły się łzami. „Dziękuję, panienko”.
„Mów mi Elellanar. Kiedy jesteśmy sami, mów mi Elellanar.”
„Nie powinnam, proszę pani. To nie byłoby stosowne.”
„Nic w tej sytuacji nie jest sprawiedliwe. Jeśli mamy być mężem i żoną, czy jakkolwiek to ma wyglądać, powinieneś używać mojego nazwiska”.
Powoli skinął głową. „Elellanar”. Moje imię i jego głęboki, delikatny głos rozbrzmiały niczym muzyka.
„W takim razie ty też powinnaś coś wiedzieć. Nie uważam, że nie nadajesz się do małżeństwa. Uważam, że mężczyźni, którzy cię odrzucili, byli głupcami. Mężczyzna, który nie widzi niczego poza wózkiem inwalidzkim, nie dostrzega osoby w środku, nie zasługuje na ciebie”.
To była najżyczliwsza rzecz, jaką ktokolwiek powiedział mi w ciągu ostatnich czterech lat.
„Zrobisz to?” zapytałem. „Czy zaakceptujesz plan mojego ojca?”
„Tak” – odpowiedział bez wahania. „Będę cię chronić. Będę się tobą opiekował. I postaram się być ciebie godny”.
„Postaram się, żeby ta sytuacja była znośna dla nas obojga”.
Przypieczętowaliśmy umowę uściskiem dłoni, jego ogromna dłoń objęła moją, ciepła i zaskakująco delikatna. Radykalne rozwiązanie mojego ojca nagle wydało się mniej niemożliwe.
Ale co stało się potem? Czego dowiedziałem się o Josiahu w kolejnych miesiącach? To właśnie wtedy ta historia przybiera nieoczekiwany obrót.
Porozumienie formalnie weszło w życie 1 kwietnia 1856 roku.
Mój ojciec przeprowadził skromną ceremonię, nie był to legalny ślub, ponieważ niewolnicy nie mieli prawa się żenić, i z pewnością nie był to ślub uznawany przez białe społeczeństwo, ale zebrał służbę, przeczytał kilka wersetów z Biblii i oznajmił, że odtąd Josiah będzie się mną opiekował.
„Porozmawiajcie z moim autorytetem o losie Eleanor” – powiedział mój ojciec do wszystkich obecnych. „Traktujcie ją z szacunkiem, na jaki zasługuje jej pozycja”.
Dla Josiaha przygotowano pokój sąsiadujący z moim, połączony drzwiami, ale oddzielny, aby zachować pozory przyzwoitości. Przeniósł tam swoje nieliczne rzeczy osobiste z kwater niewolników: kilka ubrań, kilka potajemnie zgromadzonych książek, narzędzia z kuźni.
Pierwsze kilka tygodni było niezręcznych. Dwoje obcych ludzi próbowało odnaleźć się w beznadziejnej sytuacji. Przyzwyczaiłam się do gosposi. On był przyzwyczajony do ciężkiej pracy. Teraz to on był odpowiedzialny za intymne czynności. Pomagał mi się ubierać, nosił mnie, gdy wózek inwalidzki nie działał, zajmował się potrzebami, o których nigdy nie wyobrażałam sobie rozmawiać z mężczyzną.
Ale Josiah podchodził do wszystkiego z niezwykłą wrażliwością. Kiedy musiał mnie odebrać, najpierw pytał o pozwolenie. Kiedy pomagał mi się ubrać, unikał wzroku, kiedy tylko mógł. Kiedy potrzebowałam pomocy w sprawach osobistych, dbał o moją godność, nawet gdy sytuacja była z gruntu nieprzyzwoita.
„Wiem, że to niewygodna sytuacja” – powiedziałem mu pewnego ranka. „Wiem, że to nie ty ją wybrałeś”.
„Ty też nie”. Reorganizował moją półkę z książkami. Wspomniałam, że chcę ją ułożyć alfabetycznie, a on się tym zajął. „Ale dajemy radę”.
„Czy my?”
Spojrzał na mnie, jego imponująca postać wydawała się w jakiś sposób niegroźna, gdy klęczał przy półce z książkami. „Ellaner, całe życie byłem niewolnikiem. Pracowałem w upale, który zabiłby większość mężczyzn. Byłem chłostany za swoje błędy, sprzedawany i wypędzany przez rodzinę, traktowany jak dźwięczny wół”. Wskazał gestem wygodny pokój. „Mieszkanie tutaj, troszczenie się o kogoś, kto traktuje mnie jak człowieka, dostęp do książek i rozmów… To nie jest cierpienie”.
„Ale nadal jesteś niewolnikiem.”
„Tak, ale wolałbym być niewolnikiem tutaj z tobą, niż wolnym, ale samotnym gdzie indziej”. Wrócił do czytania książek. „Czy to źle?”
„Nie sądzę. Myślę, że jest szczery.”
Ale oto, czego mu nie powiedziałam. Czego wciąż nie mogłam przyznać przed sobą. Zaczynałam coś czuć. Coś niemożliwego. Coś niebezpiecznego.
Pod koniec kwietnia wypracowaliśmy sobie rutynę. Rano Josiah pomagał mi w przygotowaniach, a potem zabierał mnie na śniadanie. Potem wracał do kuźni, a ja zajmowałam się rachunkami domowymi. Po południu wracał i spędzaliśmy razem czas.
Czasami obserwowałem go przy pracy, zafascynowany tym, jak przemieniał żelazo w użyteczne przedmioty. Czasami czytał mi, a jego umiejętność czytania znacznie się poprawiła dzięki dostępowi do biblioteki mojego ojca i moim prywatnym lekcjom. Wieczorami rozmawialiśmy o wszystkim: o jego dzieciństwie na innej plantacji, o matce, którą sprzedano, gdy miał dziesięć lat, i o jego marzeniach o wolności, które wydawały się nieosiągalne.
I opowiedziałam o mojej matce, która zmarła, gdy się urodziłam. O wypadku, który mnie sparaliżował, o poczuciu uwięzienia w ciele, które nie działało, i w społeczeństwie, które mnie nie chciało. Byliśmy dwojgiem wyrzutków, którzy znaleźli pocieszenie w swoim towarzystwie.
W maju coś się zmieniło. Obserwowałem Josiaha pracującego w kuźni, rozgrzewającego żelazo do czerwoności, a następnie nadającego mu kształt precyzyjnymi pociągnięciami.
„Myślisz, że mogłabym spróbować?” – zapytałam nagle.
Spojrzał w górę ze zdziwieniem. „Spróbować czego?”
„Praca kucia. Wykuwanie czegoś.”
„Eleanor, jest gorąco, niebezpiecznie i…”
„—i nigdy w życiu nie zrobiłam niczego wymagającego wysiłku fizycznego, bo wszyscy uważają, że jestem zbyt krucha, ale może z twoją pomocą dałabym radę”.
Długo na mnie patrzył, po czym skinął głową. „Dobrze, teraz to bezpiecznie naprawię”.
Postawił mój wózek inwalidzki obok kowadła, podgrzał mały kawałek żelaza, aż nadawał się do obróbki, położył go na kowadle, a następnie dał mi lżejszy młotek.
„Uderz dokładnie tam. Nie martw się siłą. Po prostu poczuj, jak metal się porusza.”
Uderzyłem. Młot uderzył w żelazo z cichym hukiem. Ledwo zostawił ślad.
„Jeszcze raz. Odwróć się do niego plecami.”
Uderzyłem mocniej. Lepiej. Żelazo lekko się wygięło.
„Dobrze. Jeszcze raz.”
Waliłem młotem bez przerwy. Paliły mnie ręce. Bolały mnie ramiona. Pot lał mi się po twarzy. Ale wykonywałem pracę fizyczną, kształtując metal własnymi rękami. Kiedy żelazo ostygło, Josiah podniósł lekko wygięty kawałek.
„Twój pierwszy projekt. To niewiele, ale udało ci się”. Odłożył żelazko. „Jesteś silniejszy, niż myślisz. Zawsze byłeś silny. Potrzebowałeś tylko odpowiedniego zlecenia”.
Od tego dnia spędzałem godziny w kuźni. Josiah nauczył mnie podstaw: jak nagrzewać metal, jak go kuć i jak nadawać mu kształt. Nie byłem wystarczająco silny, żeby wykonywać ciężkie prace, ale potrafiłem tworzyć małe przedmioty: haki, proste narzędzia, ozdoby.
Po raz pierwszy od 14 lat, od wypadku, poczułem, że fizycznie jestem w stanie coś zrobić. Nogi odmówiły mi posłuszeństwa, ale ręce i dłonie działały. I w kuźni to wystarczyło.
Ale działo się coś jeszcze. Coś, czego nie mogłem kontrolować.
Czerwiec przyniósł inne objawienie. Pewnego wieczoru byliśmy w bibliotece. Josiah czytał Keatsa na głos. Jego czytanie poprawiło się do tego stopnia, że rozumiał złożone teksty. Jego głos był idealny do poezji. Głęboki, dźwięczny, nadający ciężaru każdemu wersowi.
„Piękno to wieczna radość” – przeczytał. „Jego piękno wzrasta. Nigdy nie zniknie w nicość”.
„Naprawdę w to wierzysz?” – zapytałem. „To piękno jest wieczne”.
„Wierzę, że piękno w pamięci jest wieczne. Sam obiekt może blaknąć, ale pamięć o pięknie pozostaje.”
Co najpiękniejszego kiedykolwiek widziałeś?
Przez chwilę milczała. Potem: „Wczoraj w kuźni, cała umazana sadzą, spocona, śmiejąca się, gdy wbijałaś ten gwóźdź. To było piękne”.
Serce zabiło mi mocniej. „Josiah, przepraszam. Nie powinnam była…”
„Nie”. Przysunąłem wózek bliżej miejsca, w którym siedział. „Powiedz to jeszcze raz”.
„Byłaś piękna. Jesteś piękna. Zawsze byłaś piękna, Elellanar. Wózek inwalidzki tego nie zmieni. Złamane nogi tego nie zmienią. Jesteś inteligentna, miła, odważna i, tak, fizycznie piękna”. Jej głos stał się bardziej dumny. „Dwunastu mężczyzn, którzy cię odrzucili, to ślepi idioci. Zobaczyli wózek inwalidzki i przestali patrzeć. Nie widzieli ciebie. Nie widzieli kobiety, która uczyła się greki tylko dlatego, że mogła, która czytała filozofię dla przyjemności, która nauczyła się kuć żelazo pomimo złamanych nóg. Nie widzieli tego wszystkiego, bo nie chcieli”.
Wyciągnąłem rękę i ująłem jego dłoń, jego ogromną, pokrytą bliznami dłoń, zdolną zgiąć żelazo, a moją trzymającą się, jakby była ze szkła. „Widzisz mnie, Josiah?”
„Tak, widzę was wszystkich. Jesteście najpiękniejszymi ludźmi, jakich kiedykolwiek spotkałem.”
Słowa wyleciały mi z ust, zanim zdążyłam je powstrzymać. „Chyba się w tobie zakochuję”.
Cisza, która zapadła, była ogłuszająca. Niebezpieczne słowa. Niemożliwe słowa. Biała kobieta i czarny mężczyzna zniewoleni w Wirginii w 1856 roku. W społeczeństwie nie było miejsca na to, co czułem.
„Ellaner” – powiedział ostrożnie. „Nie możesz. My nie możemy. Gdyby ktokolwiek wiedział, to by…”
„Czego by chcieli? Przecież już mieszkamy razem. Mój ojciec już mnie z tobą ożenił. Co za różnica, czy cię kocham?”
„Różnica tkwi w bezpieczeństwie. Twoim bezpieczeństwie. Moim bezpieczeństwie. Jeśli ludzie myślą, że ten układ jest podyktowany uczuciem, a nie obowiązkiem.”
„Nie obchodzi mnie, co myślą ludzie”. Pogłaskałam go po twarzy dłonią, wyciągając rękę, żeby go dotknąć. „Obchodzi mnie to, co czuję. I po raz pierwszy w życiu czuję miłość. Czuję, że ktoś mnie widzi. Naprawdę mnie widzi. Nie wózek inwalidzki. Nie niepełnosprawność. Nie ciężar. Widzisz Ellanar. A ja widzę Jozjasza. Nie niewolnika. Nie bydlaka. Człowieka, który czyta poezję, tworzy cuda z żelaza i traktuje mnie z większą życzliwością, niż zaznał kiedykolwiek jakikolwiek wolny człowiek”.
„Gdyby twój ojciec wiedział.”
„Mój ojciec wszystko zaaranżował. On nas ze sobą połączył. Cokolwiek się stanie, to po części jego wina”. Pochyliłam się do przodu. „Josiah, rozumiem, jeśli nie czujesz tego samego. Rozumiem, że to skomplikowane i niebezpieczne. Może po prostu jestem samotna i zagubiona. Ale musiałam ci to powiedzieć”.
Milczał tak długo. Myślałam, że wszystko zepsułam. Potem: „Kochałam cię od naszej pierwszej prawdziwej rozmowy. Od kiedy zapytałaś mnie o Szekspira i naprawdę wysłuchałaś mojej odpowiedzi. Od kiedy traktowałaś mnie tak, jakby moje myśli miały znaczenie. Kochałam cię każdego dnia od tamtej pory, Elellanar. Nigdy nie myślałam, że to powiem”.
„Powiedz to teraz.”
"Kocham cię."
Pocałowaliśmy się. Mój pierwszy pocałunek w wieku 22 lat, z mężczyzną, który według społeczeństwa nie powinien był istnieć dla mnie, w bibliotece pełnej książek potępiających to, co robiliśmy. Było idealnie.
Ale w Wirginii w 1856 roku doskonałość nie trwała długo. Nie dla ludzi takich jak my.
Przez pięć miesięcy Josiah i ja żyliśmy w bańce skradzionego szczęścia. Byliśmy ostrożni, nigdy nie okazywaliśmy uczuć publicznie, zachowując pozory oddanego protegowanego i wyznaczonego opiekuna. Ale w życiu prywatnym byliśmy po prostu dwojgiem zakochanych ludzi.
Mój ojciec albo tego nie zauważył, albo wolał nie. Widział, że jestem szczęśliwsza, że Josiah jest uważny, że sytuacja się układa. Nie kwestionował czasu, który spędzaliśmy sami. Tego, jak Josiah na mnie patrzył, tego, jak się uśmiechałam w jego obecności.
W ciągu tych pięciu miesięcy zbudowaliśmy wspólne życie. Ja kontynuowałem naukę kowalstwa, tworząc coraz bardziej skomplikowane dzieła. On nadal czytał, pochłaniając książki z biblioteki. Rozmawialiśmy nieustannie o naszych marzeniach o świecie, w którym moglibyśmy być razem otwarcie, o niemożności spełnienia tych marzeń, o tym, jak odnaleźć radość w teraźniejszości pomimo niepewności przyszłości.
I tak, staliśmy się sobie bliscy. Nie będę wnikać w szczegóły tego, co dzieje się między dwojgiem zakochanych ludzi. Powiem jednak: Josiah podchodził do intymności fizycznej tak samo, jak do wszystkiego ze mną – z niezwykłą wrażliwością, dbając o moje dobre samopoczucie, z szacunkiem, który sprawiał, że czułam się kochana, a nie wykorzystywana.
Do października stworzyliśmy własny świat w niemożliwej przestrzeni, do której zmusiło nas społeczeństwo. Byliśmy szczęśliwi w sposób, jakiego żadne z nas nie mogło sobie wyobrazić.
Potem mój ojciec odkrył prawdę i wszystko się rozpadło.
15 grudnia 1856 roku. Josiah i ja byliśmy w bibliotece, zatopieni w sobie, całując się ze swobodą tych, którzy wierzą, że są sami. Nie słyszeliśmy kroków mojego ojca. Nie usłyszeliśmy, jak otwierają się drzwi.
„Ellellaner.” Jego głos był lodowaty.
Oderwaliśmy się od siebie gwałtownie. Winni. Obnażeni. Przerażeni. Ojciec stał w drzwiach, a jego wyraz twarzy wyrażał mieszaninę szoku, gniewu i czegoś jeszcze, czego nie potrafiłem do końca rozszyfrować.
„Ojcze, mogę to wyjaśnić.”
„Jesteś w nim zakochana”. Nie pytanie, lecz oskarżenie.
Jozjasz natychmiast uklęknął. „Panie, proszę. To moja wina. Nigdy nie powinienem był…”
„Cicho, Josiah”. Głos mojego ojca był niebezpiecznie spokojny. Spojrzał na mnie. „Ellellanar, czy to prawda? Czy kochasz tę niewolnicę?”
Mogłam skłamać. Mogłam twierdzić, że Josiah mnie zgwałcił, że byłam ofiarą. To by mnie uratowało, a Josiaha skazało na tortury i śmierć. Nie mogłam.
„Tak, kocham go, a on kocha mnie. I zanim mu zagrozisz, wiedz, że to uczucie jest odwzajemnione. To ja zainicjowałam nasz pierwszy pocałunek. To ja szukałam tego związku. Jeśli musisz kogoś ukarać, ukaraj mnie”.
Twarz mojego ojca wyrażała serię emocji: gniew, niedowierzanie, konsternację. W końcu: „Josiahu, idź natychmiast do swojego pokoju. Nie wychodź, dopóki po ciebie nie wezwę”.
"Pan-"
"NIE."
Josiah wyszedł, rzucając mi ostatnie, pełne cierpienia spojrzenie. Drzwi się zamknęły, zostawiając mnie samą z ojcem. Co stało się potem? Słowa ojca w gabinecie zmieniły wszystko, ale nie tak, jak się spodziewałam.
„Czy rozumiesz, co zrobiłeś?” – zapytał mój ojciec cicho.
„Zakochałam się w dobrym mężczyźnie, który traktuje mnie z szacunkiem i życzliwością.”
„Zakochałeś się w majątku, niewolniku. Elellaner, gdyby to wyszło na jaw, byłbyś bezpowrotnie zrujnowany. Powiedzieliby, że jesteś szalony, pełen wad, perwersyjny”.
„Już mówią, że jestem problematyczną osobą i nie nadaję się do małżeństwa. Jaka jest różnica?”
„Różnica tkwi w ochronie. Oddałem cię Jozjaszowi, żeby cię chronił, a nie… nie po to.”
„Więc nie powinieneś był nas ze sobą łączyć” – krzyczałam, a lata frustracji w końcu dały o sobie znać. „Nie powinieneś był wydawać mnie za mąż za kogoś inteligentnego, miłego i słodkiego, jeśli nie chciałeś, żebym się w nim zakochała”.
„Chciałam, żebyś był bezpieczny, a nie żebyś znalazł się w centrum skandalu”.
„Jestem bezpieczny. Bezpieczniejszy niż kiedykolwiek. Josiah wolałby umrzeć, niż pozwolić, żeby ktoś mnie skrzywdził”.
„A co się stanie, kiedy umrę? Kiedy spadek przejdzie na twojego kuzyna? Myślisz, że Robert pozwoli ci zostać niewolnikiem? Sprzeda Josiaha tego samego dnia, kiedy mnie pochują, i zamknie cię w jakimś zakładzie poprawczym”.
„Więc go uwolnijcie. Uwolnijcie Josiaha. Chodźmy. Pójdziemy na północ. Czy…”
„Północ to nie ziemia obiecana, Elellanar. Biała kobieta z czarnym mężczyzną, byłym niewolnikiem czy nie, będzie wszędzie spotykać się z uprzedzeniami. Myślisz, że teraz masz trudne życie? Spróbuj żyć jako para międzyrasowa”.
"Nie jestem zainteresowany."
„No cóż, tak. Jestem twoim ojcem i całe twoje życie poświęciłem na ochronę i nie pozwolę, żebyś znalazł się w sytuacji, która cię zniszczy”.
„Bycie bez Josiaha mnie zniszczy. Nie rozumiesz? Po raz pierwszy w życiu jestem szczęśliwa. Jestem kochana. Jestem doceniana za to, kim jestem, a nie za to, czego nie potrafię. A ty chcesz mi to wszystko odebrać, bo społeczeństwo mówi, że to złe”.
Mój ojciec opadł na krzesło, nagle wyglądając na swoje 56 lat. „Czego ode mnie chcesz, Ellanar? Pobłogosławić go? Przyjąć go?”
„Chcę, żebyś zrozumiał, że go kocham, że on kocha mnie i że bez względu na to, co zrobisz, to się nie zmieni”.
Na zewnątrz panowała między nami cisza. Grudniowy wiatr trząsł oknami. Gdzieś w domu Josiah czekał, by poznać swój los.
W końcu mój ojciec się odezwał, a to, co powiedział, zszokowało mnie bardziej niż cokolwiek, co wydarzyło się wcześniej. „Mógłbym go sprzedać” – powiedział cicho ojciec. „Wyślij go na Głębokie Południe. Upewnij się, że nigdy więcej go nie zobaczę”.
Krew mi zmroziła krew. „Ojcze, proszę…”
„Daj mi dokończyć”. Uniósł rękę. „Mógłbym to sprzedać. To byłoby dobre rozwiązanie. Rozdzielić was. Udawać, że nic się nie stało. Znaleźć cię gdzie indziej”.
„Proszę, nie rób tego.”
„Ale nie zrobię tego”. Iskierka nadziei błysnęła mi w piersi. „Ojcze?”
„Nie zrobię tego, bo obserwowałem cię przez ostatnie dziewięć miesięcy. Widziałem, że uśmiechasz się częściej w ciągu dziewięciu miesięcy z Josiahem niż przez poprzednie czternaście lat. Widziałem, jak stałeś się pewny siebie, zdolny, szczęśliwy. I widziałem, jak na ciebie patrzy, jakbyś był najcenniejszą rzeczą na świecie”. Potarł twarz, nagle wyglądając staro. „Nie rozumiem tego. Nie podoba mi się to. To przeczy wszystkiemu, w co mnie wychowano. Ale…” Zrobił pauzę. „Ale masz rację. To ja was połączyłem. To ja stworzyłem tę sytuację. Zaprzeczanie, że stworzycie prawdziwą więź, było naiwne”.
„Więc co mówisz?”
„Mówię, że potrzebuję czasu do namysłu, żeby znaleźć rozwiązanie, które nie pozostawi was obojga nieszczęśliwymi ani zniszczonymi”. Wstał. „Ale Elellanar, musisz zrozumieć. Jeśli ten związek będzie trwał, nie ma dla niego miejsca w Wirginii, na Południu, może nigdzie indziej. Jesteś gotowa stawić czoła tej rzeczywistości?”
„Jeśli to oznacza bycie z Josiahem, to tak.”
Powoli skinął głową. „W takim razie znajdę sposób. Jeszcze nie wiem jaki, ale znajdę.”
Zostawił mnie w bibliotece, z bijącym sercem, z nadzieją i strachem ścierającymi się w środku. Josiah został wezwany godzinę później. Powiedziałem mu, co powiedział mój ojciec. Osunął się na krzesło, przytłoczony.
„On nie ma zamiaru mnie sprzedać. Nie ma zamiaru sprzedać ciebie. On nam pomoże.”
„Jak możemy Ci pomóc?”
Powiedział, że spróbuje znaleźć rozwiązanie.
Josiah przeczesał włosy dłońmi i zapłakał głębokim, drżącym szlochem ulgi i niedowierzania. Przytuliłam go najmocniej, jak potrafiłam, do wózka inwalidzkiego i trzymaliśmy się kruchej nadziei, że może jednak mój ojciec zdoła uczynić to, co niemożliwe, możliwym.
Ale nikt z nas nie mógł przewidzieć, co się stanie. Decyzja mojego ojca dwa miesiące później zmieniła nie tylko nasze życie, ale i całą historię.
Mój ojciec zastanawiał się przez dwa miesiące. Dwa miesiące, podczas których Josiah i ja żyliśmy w niepokojącej niepewności, oczekując na jego decyzję. Kontynuowaliśmy nasze codzienne zajęcia – pracę w kuźni, czytanie, rozmowy – ale wszystko wydawało się tymczasowe, zależne od rozwiązania, jakie miał na myśli mój ojciec.
Pod koniec lutego 1857 roku zaprosił nas oboje do swojego gabinetu.
„Podjąłem decyzję” – powiedział bez żadnych wstępów. Siedzieliśmy naprzeciwko siebie, ja na wózku inwalidzkim, Josiah na jednym z dwóch krzeseł, obaj trzymając się za ręce, mimo że sytuacja była nieodpowiednia.
„To nie ma szans zadziałać w Wirginii ani nigdzie indziej na Południu” – zaczął mój ojciec. „Społeczeństwo tego nie zaakceptuje. Prawo wyraźnie tego zabrania. Jeśli zatrzymam tu Josiaha, nawet jeśli ogłoszę go waszym obrońcą, podejrzenia wzrosną. Prędzej czy później ktoś to zbada i oboje będziecie zrujnowani”.
Krew mi zmroziła krew w żyłach. To wyglądało jak preludium do rozstania.
„Więc” – kontynuował – „oferuję ci alternatywę”. Spojrzał na Josiaha. „Josiah, zwolnię cię legalnie, formalnie, z dokumentami, które będą ważne w każdym sądzie na Północy”.
Nie mogłem oddychać.
„Elellaner, dam ci 50 000 dolarów, wystarczająco dużo, żebyś mogła zacząć nowe życie, a także zapewnię ci listy polecające do kontaktów abolicjonistów w Filadelfii, którzy pomogą ci się tam osiedlić”.
„Czy ty… czy ty go uwalniasz?”
„Tak. A co jeśli pojedziemy razem na północ?”
"TAK."
Jozjasz wydał z siebie dźwięk, coś w rodzaju szlochu, coś w rodzaju śmiechu. „Panie, nie mogę… nie mogę”.
„Możesz. I zrobisz to”. Głos mojego ojca był stanowczy, ale nie niemiły. „Josiah, chroniłeś moją córkę lepiej niż jakikolwiek biały mężczyzna. Uszczęśliwiłeś ją. Dałeś jej pewność siebie i umiejętności, które myślałem, że straciła na zawsze. W zamian daję ci wolność i kobietę, którą kochasz”.
„Ojcze” – wyszeptałam, a łzy spływały mi po twarzy. „Dziękuję”.
„Nie dziękuj mi jeszcze. Nie będzie łatwo. W Filadelfii są społeczności abolicjonistyczne, które cię przyjmą, ale i tak spotkasz się z uprzedzeniami. Elellanar, jako biała kobieta, żona czarnego mężczyzny… Tak, mężatka. Załatwię ci legalny ślub, zanim wyjedziesz. Wielu cię ostracyzmuje. Będziesz musiała stawić czoła trudnościom ekonomicznym, społecznym, a może nawet fizycznym. Jesteś pewna, że tego chcesz?”
„Bezpieczniej niż gdziekolwiek indziej, gdzie byłem.”
Aby kontynuować czytanie, kliknij przycisk ( DALEJ 》 ) poniżej!
